ميرزا خانلرخان
103
سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى )
حاجى صاحبقران ميرزا « 1 » است . از اسمش پرسيدم ، گفت : اسم طريقتم شمس على است . اسم شريعت ندارم . خلاصه ، مجلس گذشت . قريب به ظهر برخاسته با حاجى اسكندر خان به حمام حضرت رفته ، غسل جمعه كرده ، به حرم مشرف شده ، به منزل آمدم . سه ساعت به غروب مانده منزل عبد اللّه خان سرهنگ به روضه رفتم . شاهزاده معين التوليه هاشم ميرزا و حاجى ميرزا طاهر متولى مسجد گوهرشاد هم آمدند . وقت مغرب از آنجا به منزل و از منزل به حرم به روضه نشستم . نايب التوليه آمد . پس از روضه به اطاق كشيكخانه رفتيم . آنجا شرحى در باب خلعت جناب متولىباشى به او گفتم كه اينطور خلعت ايشان مناسب نبود كه فرقى ميان من و فلان آدم نماند . بهتر بود هيچ نمىكردند . چنانچه من هم هيچمتوقع نبودم و اگر مىكردند ، به وضع و لباس ديگر بود . اين فقره خيلى به خاطر من نامناسب آمد . تا ساعت چهار نشسته ، صحبتها كرديم . بعد برخاسته به حرم مشرف شده به آن نظم و ترتيب مقرره درب حرم را بستند . به منزل آمده ، شام خورده ، اين روزنامه را نوشتم و اينك قريب به ساعت شش است مىخوابم . روز شنبهء نوزدهم . صبح زود برخاسته به مهمانخانهء سركار فيض آثار كه مجلس روضهء شاهزادهء هاشم ميرزاى معين التوليه بود ، رفتم . شاهزادهء شيخ الرئيس « 2 » كه برادر كوچكتر از معين التوليه است به منبر رفته ، مدتى طويل تحقيقات احاديث و مواعظ و آخر گريز به مصيبت كردند ، با لسانى طلق و بيانى
--> ( 1 ) - صاحبقران ميرزا پسر چهل و نهم فتحعليشاه . در تاريخ قاجاريهء سپهر نوشته است او را يك پسر است كه محمد حسن خان نام دارد و مادرش دختر ابراهيم خان دولوى قاجار است . معلوم مىشود يك پسر ديگر هم داشته كه لا بد مادرش كنيز سياه بوده . ( 2 ) - شاهزادهء ابو الحسن ميرزا معروف به شيخ الرئيس و متخلص به حيرت پسر محمد تقى ميرزا حسام السلطنهء پسر فتحعليشاه از فضلا و ادبا و خطباى قاجاريه است . و در سال 1264 ه . ق در تبريز متولد شد و در سال 1336 ه . ق در تهران درگذشت .